Stok

Sezonluk talep dalgalanmasını önceden görmek

Geçen yılın aynı dönem satışını güncel eğilimle birlikte okuyarak grip, alerji, yaz, okul açılışı ve Ramazan dönemlerine fazla alım yapmadan hazırlanmanın pratik yolu.

Yayın tarihi: 2026-10-14
Yazar: Medula Yazılım İçerik Ekibi

01Özet

Sezonluk talep dalgalanmasını önceden görmek

Geçen yılın aynı dönem satışını güncel eğilimle birlikte okuyarak grip, alerji, yaz, okul açılışı ve Ramazan dönemlerine fazla alım yapmadan hazırlanmanın pratik yolu.

Sezon dalgası neden her yıl sürpriz gibi gelir?

Grip sezonunun geleceğini her eczacı bilir; sorun, ne zaman ve ne şiddette geleceğidir. Çoğu eczanede sezon hazırlığı hafızaya dayanır: “Geçen kış şurup bitmişti, bu sefer erken alalım.” Hafıza ise en uç anları hatırlar, sıradan haftaları unutur. Bu yüzden ya raf erken dolar ve para aylarca bekler ya da dalga gelip geçtikten sonra sipariş verilir. İkisinin de maliyeti vardır: birinde nakit kilitlenir, diğerinde hasta başka eczaneye yönlenir. Sezonu önceden görmek kehanet gerektirmez. Gereken, iki basit veriyi yan yana koymak ve kararı takvime bağlamaktır: geçen yılın aynı dönemindeki satış ve bu yılın son haftalarındaki gidişat.

Geçen yılın aynı dönemi bir başlangıç noktasıdır, hüküm değil

Geçen yılın aynı haftalarına bakmak, sezonun kabaca şeklini gösterir: hangi ürün grubunun ne zaman yükselmeye başladığını, zirvenin kaç hafta sürdüğünü ve ne zaman söndüğünü. Ancak bu tablo birebir kopyalanacak bir sipariş listesi değildir. Geçen yıl yaşanan bir ilaç yokluğu, yakındaki bir eczanenin kapanması ya da hekimin değişmesi o dönemin rakamlarını bozmuş olabilir. Ayrıca bazı dönemler takvim tarihine değil olaya bağlıdır. Ramazan her yıl yaklaşık on bir gün öne kayar; bayram tatilleri, okul açılışı ve resmî tatiller de yıldan yıla oynar. Karşılaştırmayı tarihe göre değil olaya göre hizalamak gerekir.

Karşılaştırmayı haftalık yapın; aylık toplamlar sezonun başlangıç ve bitişini gizler.
Ramazan ve bayramları takvim tarihiyle değil, başlangıç gününe göre hizalayın.
Geçen yıl stok yokluğu yaşanan haftaları işaretleyin; o haftalarda satış düşükse talep düşük demek değildir.
Tek seferlik olayları (yakın bir sağlık kuruluşunun açılması, bölgesel salgın haberi) not olarak ekleyin.

Güncel eğilimle düzeltme nasıl yapılır?

Geçen yılın şekli elinizdeyken ikinci adım, bu yılın o şekle göre nerede durduğunu görmektir. Sezon öncesindeki son üç-dört haftanın satışını geçen yılın aynı haftalarıyla karşılaştırmak, bu yılın daha güçlü mü yoksa daha zayıf mı başladığına dair erken bir işaret verir. Temsili bir örnekte, varsayalım ki ekim ayının son üç haftasında soğuk algınlığı ürünleri geçen yılın aynı haftalarına göre belirgin biçimde daha fazla satıyor. Bu, kasım siparişini geçen yılın rakamıyla sınırlamamak için bir gerekçedir; ama tek başına iki katına çıkarmak için yeterli değildir. Düzeltmeyi kademeli yapmak, yanılma payını küçük tutar.

Oran, mutlak rakamdan önce gelir
Bu yıl geçen yıla göre yüzde kaç önde ya da geride olduğunuza bakın; tek bir yoğun günün toplamı yükseltmesine izin vermeyin.
Düzeltmeyi ürün grubunda yapın
Tek tek kalemlerde oynaklık yüksektir; grup düzeyindeki eğilim daha güvenilir bir sinyal verir, dağılımı sonra ürüne indirirsiniz.
Her hafta yeniden bakın
Sezon başındaki tahmin bir kere yapılıp bırakılmaz; ilk iki haftanın gerçekleşmesi sonraki siparişleri yönlendirmelidir.

Fazla alım yapmadan hazırlanmanın kuralları

Sezon hazırlığında en sık yapılan hata, zirve haftasının ihtiyacını sezonun başında tek seferde almaktır. Depo kampanyaları ve toplu alım iskontoları bu hatayı cazip gösterir. Oysa zirve beklenenden zayıf gelirse raf aylarca dolu kalır, miat riski büyür ve o parayla karşılanabilecek başka ihtiyaçlar ertelenir. Daha sağlıklı yaklaşım, sezonu dalgalara bölmek ve her dalgada yalnızca bir sonraki iki-üç haftayı güvenceye almaktır. Depo sipariş sıklığınız buna izin veriyorsa, sık ve küçük sipariş hemen her zaman büyük ve seyrek siparişten daha az risk taşır.

Sezonun ilk siparişini, beklenen zirvenin bir kısmıyla sınırlayın; kalanını gerçekleşen satışa göre tamamlayın.
İskontolu toplu alımı yalnızca hızlı dönen ve miadı uzun kalemlerde değerlendirin.
Sezon sonuna doğru siparişi erken kısın; son iki haftanın fazlası bir sonraki sezona kadar rafta bekler.
Muadili bol olan ürünlerde derin stok yerine geniş seçenek tutun.
Bayram tatili öncesinde depo kapanışlarını ve kronik hasta ilaçlarını ayrıca planlayın.

Bir yıllık hazırlık takvimi

Takvim, sezon kararlarını son dakikaya bırakmamak için en basit araçtır. Aşağıdaki çerçeve genel bir iskelettir; bölgenizin iklimi, hasta profiliniz ve çevrenizdeki sağlık kuruluşları dönemleri birkaç hafta kaydırabilir. Önemli olan her dönemin başlamasından yaklaşık üç-dört hafta önce veriye bakmayı alışkanlık hâline getirmektir. Böylece sipariş kararı, dalga kapıya dayandığında değil, ilk işaretler görülürken verilir. Takvimi yılda bir kez, geçen sezonun gerçekleşmesine bakarak güncellemek de ayrı bir iş olarak planlanmalıdır. Takvimin tüm ekibin görebileceği ortak bir yerde durması, hatırlatmanın tek bir kişinin dikkatine bağlı kalmamasını da sağlar.

Ocak–Şubat: grip ve soğuk algınlığı zirvesinin sönümü; sipariş kısma zamanı.
Mart–Nisan: alerji sezonuna hazırlık; antihistaminik ve göz damlası gruplarına erken bakış.
Ramazan'dan üç hafta önce: sindirim, mide ve kronik ilaç düzenine yönelik talep değişimini gözden geçirme; bayram tatili öncesi depo planı.
Mayıs–Haziran: yaz ve tatil dönemi; güneş koruyucu, sinek ve böcek ürünleri, seyahat ihtiyaçları.
Ağustos sonu: okul açılışı; çocuk ateş düşürücüleri, bit ürünleri, vitamin ve takviyeler.
Ekim: grip sezonunun ilk işaretleri; kademeli sipariş planının başlatılması.

Sezon hazırlığını kişiden bağımsız hâle getirmek

Sezon bilgisi çoğu eczanede tek bir kişinin kafasındadır: genellikle eczacının ya da uzun süredir çalışan bir teknisyenin. O kişi izne çıktığında ya da ayrıldığında birikim de gider. Hazırlığı kalıcı kılmanın yolu, her sezonun sonunda kısa bir not bırakmaktır: ne zaman başladı, ne eksik kaldı, ne fazla kaldı, bir dahaki sefere neyi farklı yapmalı. Bu not, bir sonraki yılın karşılaştırmasını da anlamlı kılar; çünkü rakamların arkasındaki bağlamı kaydeder. Beş satırlık bir sezon notu, çoğu zaman karmaşık bir tahmin modelinden daha fazla işe yarar.

02SSS

Sıkça sorulan sorular

Geçen yılın verisi yoksa sezon hazırlığı nasıl yapılır?

İlk yılda en güvenilir kaynak son birkaç haftanın satış eğilimi ve ekibin gözlemidir. Siparişleri daha küçük ve daha sık tutarak yanılma payını sınırlayabilirsiniz. Sezon sonunda tutulan not, ikinci yıl için temel veri olur.

Ramazan dönemini geçen yılla nasıl karşılaştırmalıyım?

Ramazan her yıl yaklaşık on bir gün öne kaydığı için tarih bazlı karşılaştırma yanıltır. Geçen yılın Ramazan başlangıcını bu yılın başlangıcıyla hizalayıp haftaları buna göre eşleştirmek daha doğru bir tablo verir.

Depo kampanyası sezon öncesinde toplu almayı cazip gösteriyorsa ne yapmalı?

Kampanyayı yalnızca hızlı dönen ve miadı uzun kalemlerde değerlendirin. İskontonun sağladığı kazanç, zirve zayıf gelirse rafta bekleyen stokun maliyetini karşılamayabilir; bu hesabı sipariş öncesinde kabaca yapmak yeterlidir.

Devam