Analiz

Miad kaybı gerçekte ne kadara mal oluyor?

Miadı dolan bir kutunun maliyeti alış fiyatıyla bitmez. Bağlı sermaye, emek, kaçan satış ve imhayı içeren basit bir formülle gerçek kaybı hesaplayın.

Yayın tarihi: 2026-10-14
Yazar: Medula Yazılım İçerik Ekibi

01Özet

Miad kaybı gerçekte ne kadara mal oluyor?

Miadı dolan bir kutunun maliyeti alış fiyatıyla bitmez. Bağlı sermaye, emek, kaçan satış ve imhayı içeren basit bir formülle gerçek kaybı hesaplayın.

Alış fiyatı neden hesabın yalnızca bir parçası?

Miadı dolan bir ürün raftan indirildiğinde çoğu eczanede kayıp, faturadaki alış bedeli kadar yazılır. Bu yaklaşım muhasebe açısından anlaşılırdır ama işletme kararları için yanıltıcıdır. O kutu aylarca rafta durduğu sürece nakit bağladı, sayımda ve iade hazırlığında personel zamanı tüketti, kapladığı raf alanı daha hızlı dönen bir ürüne verilemedi ve sonunda imha ya da iade için ayrıca uğraş gerektirdi. Bu kalemlerin hiçbiri tek başına büyük görünmez; ancak yıl boyunca birikince alış bedelinin kayda değer bir katına çıkabilir. Kaybı yalnızca alış fiyatıyla ölçen eczane, önleme için harcayacağı çabayı da olması gerekenden küçük görür. Bu yazıda amacımız, miad kaybını eczacının kendi rakamlarıyla hesaplayabileceği bir maliyet modeline dönüştürmek.

Miad kaybını oluşturan dört gizli kalem

Alış bedelinin üzerine eklenen maliyetleri dört başlıkta toplamak mümkün. Her biri eczaneden eczaneye farklı büyüklükte olsa da hepsi her eczanede vardır ve hiçbiri faturada görünmez. Önemli olan, bu kalemleri kabaca da olsa rakama dökmek; kesin değer yerine makul bir tahmin, hiç hesaplamamaktan çok daha iyi karar verdirir. Bu kalemlerin ortak özelliği, kaybın gerçekleştiği anda değil, ürünün rafta geçirdiği süre boyunca sessizce birikmeleridir. Bu yüzden miad kaybını bir “son gün olayı” olarak değil, alım kararıyla başlayan bir süreç olarak düşünmek gerekir.

Bağlı sermaye
Ürün rafta beklediği her ay, o parayla ödenebilecek bir borcun, alınabilecek iskontonun ya da vadeli mevduatın getirisi kaybedilir. Bekleme süresi uzadıkça bu maliyet büyür.
İşleme ve iade emeği
Miadı yaklaşan ürünü ayıklamak, depoyla iade yazışması yapmak, kayıtları düzeltmek ve sayımda ayrıca ilgilenmek personel saati demektir.
Kaçan satış
Aynı raf alanı ve aynı sermaye daha hızlı dönen bir ürüne ayrılsaydı elde edilecek brüt katkı, görünmeyen ama gerçek bir kayıptır.
İmha ve kayıt gideri
İade edilemeyen ürünlerin mevzuata uygun imhası, tutanak ve belge süreçleri doğrudan gider ve ek zaman gerektirir.

Eczacının uygulayabileceği basit bir formül

Karmaşık bir maliyet muhasebesine gerek yok. Aşağıdaki formül, tek bir ürün grubu ya da bir dönemin toplam miad kaybı için kullanılabilir. Değişkenlerin çoğunu eczacı zaten biliyor: alış bedeli faturada, bekleme süresi stok kayıtlarında, personel maliyeti bordroda. Sermaye maliyeti için eczanenin kullandığı kredi faizi ya da kaçırılan vade farkı makul bir referanstır. Kaçan satış en tartışmalı kalemdir; burada iddialı olmak yerine temkinli bir tahmin seçmek formülün güvenilirliğini artırır. Sonuç, “bu kayıp bize gerçekte ne kadara mal oldu” sorusuna verilen savunulabilir bir cevaptır.

Gerçek kayıp = Alış bedeli + Sermaye maliyeti + İşleme emeği + Kaçan satış + İmha gideri − Geri alınan tutar
Sermaye maliyeti = Alış bedeli × yıllık sermaye oranı × (rafta bekleme ayı / 12)
İşleme emeği = harcanan saat × saatlik personel maliyeti
Kaçan satış = alternatif ürünle elde edilebilecek brüt katkı (temkinli tahmin)
Geri alınan tutar = depo iadesi, mahsup ya da değişimle geri kazanılan bedel

Temsili bir örnek üzerinden hesap

Aşağıdaki rakamlar tamamen varsayımsaldır ve yalnızca formülün nasıl işlediğini göstermek içindir. Varsayalım ki bir ürün grubundan 12 kutunun miadı doldu ve kutu başı alış bedeli 250 TL; alış bedeli toplamı 3.000 TL eder. Ürünler ortalama 10 ay rafta beklemiş, yıllık sermaye oranını da örneğin %40 kabul edelim: 3.000 × 0,40 × 10/12 = 1.000 TL. Ayıklama, iade yazışması ve kayıt düzeltmesi toplam 3 saat sürmüş, saatlik personel maliyeti 300 TL olsun: 900 TL. Aynı alanda dönebilecek bir ürünün brüt katkısını temkinli biçimde 600 TL, imha ve belge giderini 150 TL varsayalım. Depo, kutuların bir kısmını kabul edip 1.200 TL geri ödemiş olsun. Toplam: 3.000 + 1.000 + 900 + 600 + 150 − 1.200 = 4.450 TL. Bu temsili örnekte gerçek kayıp, alış bedelinin yaklaşık bir buçuk katıdır.

Önleme önce nerede karşılığını verir?

Formülü birkaç ürün grubuna uyguladığınızda kaybın eşit dağılmadığını görürsünüz. Önleme çabasını her ürüne aynı yoğunlukta yaymak yerine, maliyetin yoğunlaştığı noktalara odaklanmak daha hızlı sonuç verir. Pratik bir yöntem, formülü en çok kayıp veren birkaç ürün grubuna uygulayıp sonuçları büyükten küçüğe sıralamaktır; listenin üst kısmı genellikle çabanın en hızlı geri döndüğü yeri gösterir. Kaybın hangi kalemden geldiği de önemlidir; aynı toplam, farklı ürün gruplarında bambaşka nedenlerden doğabilir. Burada amaç sıfır kayıp değil, önlemenin maliyetinin önlenen kayıptan düşük kaldığı noktayı bulmaktır. Aşağıdaki başlıklar, pek çok eczanede ilk bakılması gereken yerlerdir.

Yüksek birim fiyatlı ve yavaş dönen ürünler: sermaye maliyeti en hızlı burada büyür.
Kampanya ya da mal fazlası ile ihtiyaçtan fazla alınan kalemler: iskonto kazancı, bekleme maliyetiyle kolayca silinebilir.
İade koşulları kısıtlı ürünler: geri alınan tutar düşük olduğu için kaybın neredeyse tamamı eczanede kalır.
Mevsimsel ürünler: sezon sonunda kalan stok bir sonraki sezona miadı yetmeden ulaşabilir.
Tek bir hekimin reçetesine bağlı kalemler: hekim değiştiğinde talep aniden durabilir.

Hesabı bir kez değil, düzenli yapmak

Bu modelin asıl değeri, bir kez yapılıp unutulan bir hesap olmamasında. Üç ayda bir, o dönemde miadı dolan ürünleri formülden geçirip toplamı bir önceki dönemle karşılaştırmak, sipariş alışkanlıklarının gerçekten değişip değişmediğini gösterir. Kalemleri ayrı ayrı izlemek de yol gösterir: kayıp çoğunlukla sermaye maliyetinden geliyorsa sorun alım miktarındadır; işleme emeğinden geliyorsa iade süreci aksıyordur; geri alınan tutar düşükse depo ile iade koşulları yeniden konuşulmalıdır. Rakamların kesin olması gerekmiyor, tutarlı olması yeterli. Aynı varsayımlarla yapılan düzenli bir hesap, tahmine dayalı bir sezgiden çok daha sağlam bir karar zemini sunar.

02SSS

Sıkça sorulan sorular

Sermaye oranı olarak hangi değeri kullanmalıyım?

Eczanenin kullandığı kredinin faizi ya da peşin ödemede kaçırılan iskonto oranı makul bir başlangıçtır. Kesin değer yerine her dönem aynı oranı kullanmak, karşılaştırmayı anlamlı kılar.

Kaçan satışı hesaba katmak abartı olmaz mı?

Olabilir; bu yüzden temkinli bir tahmin önerilir. İsterseniz bu kalemi ayrı bir satırda gösterip kararlarınızı onsuz da test edebilirsiniz.

Depo iadesi kabul ederse kayıp sıfırlanır mı?

Hayır. İade alış bedelinin bir kısmını geri getirir, ancak bekleme süresindeki sermaye maliyeti ve iade için harcanan emek geri gelmez.

Bu hesabı hangi sıklıkla yapmak mantıklı?

Çoğu eczane için üç aylık dönemler yeterlidir. Önemli olan her dönem aynı varsayımları kullanmak ve kalemlerin nasıl değiştiğini izlemektir.

Devam